Ինչ պետք է իմանան ներդրողները և օտարերկրյա աշխատողները
2026 թ․ օգոստոսի 1-ից Հայաստանը նախատեսում է ուժի մեջ մտցնել միգրացիոն և կացության կարգավիճակների համակարգի լայնածավալ բարեփոխում, որի շրջանակում վերացվում է ներկայիս «հատուկ կացության կարգավիճակը» (հատուկ անձնագիր) և ներդրվում է նոր թվայնացված և պարզեցված կացության համակարգ։
Այս փոփոխությունը կարող է էական ազդեցություն ունենալ ներդրողների, արտասահմանյան մասնագետների, սփյուռքահայերի և Հայաստանում բիզնես գործունեություն իրականացնող օտարերկրացիների վրա։
1. Ինչ է եղել «հատուկ կացության կարգավիճակը»
Մինչև բարեփոխումը Հայաստանի միգրացիոն համակարգում գոյություն ուներ երեք հիմնական կարգավիճակ.
- Ժամանակավոր կացություն
- Մշտական կացություն
- Հատուկ կացություն
Հատուկ կացության կարգավիճակը տրամադրվում էր վարչապետի կարգադրությամբ և հաստատվում էր հատուկ անձնագրով, որը սովորաբար տրվում էր 10 տարվա ժամկետով։
Այն թույլ էր տալիս օտարերկրացիներին՝
- ազատ մուտք գործել և բնակվել Հայաստանում առանց վիզայի
- աշխատել և բիզնես վարել
- ունենալ քաղաքացիներին գրեթե հավասար իրավունքներ (բացառությամբ ընտրական իրավունքի)։
Այս կարգավիճակը հաճախ օգտագործվում էր հատկապես՝
- սփյուռքահայերի
- ներդրողների
- մշակութային կամ տնտեսական գործունեություն իրականացնող օտարերկրացիների կողմից։
2. Ինչ է փոխվում 2026 թվականի օգոստոսի 1-ից
Միգրացիոն համակարգի նոր օրենքը նախատեսում է.
2. 1. Հատուկ կացության կարգավիճակի վերացում
Ներկայիս 10 տարվա հատուկ կացությունը դադարեցվելու է և փոխարինվելու է նոր մոդելով։
2.2 Կացության համակարգի պարզեցում
Նոր համակարգը կենտրոնանալու է հիմնականում երկու կարգավիճակի վրա.
- ժամանակավոր կացություն
- մշտական կացություն
2.3 Նոր ներդրումային արագացված կացություն
Կստեղծվի fast-track մշտական կացություն ներդրողների համար, որը կարող է տրամադրել անմիջապես մշտական կարգավիճակ՝ առանց երկար սպասման։
2.4 Թվայնացված միգրացիոն համակարգ
Նոր համակարգը նախատեսում է.
- թվային դիմումների գործընթաց
- ավելի արագ վարչարարություն
- կենտրոնացված տվյալների համակարգ։
3. Ինչ է տեղի ունենալու արդեն տրված «հատուկ անձնագրերի» հետ
Ընդհանուր մոտեցումը հետևյալն է.
- գործող հատուկ անձնագրերը կշարունակեն գործել մինչև դրանց ժամկետի ավարտը
- նոր դիմումներ այլևս չեն ընդունվի
- հետագայում անձինք կարող են անցնել նոր մշտական կացության քարտի համակարգին։
(Կոնկրետ անցումային կանոնները վերջնականապես սահմանվելու են ենթաօրենսդրական ակտերով)։
4. Ինչ պետք է հաշվի առնեն ներդրողները
4.1 Նոր ներդրումային կացության հնարավորություններ
Նոր համակարգը նախատեսում է արագացված մշտական կացություն ներդրումների դիմաց, որը կարող է.
- ավելի արագ իրավական կարգավիճակ ապահովել
- նվազեցնել բյուրոկրատիան
- մեծացնել ներդրումային գրավչությունը։
Սա կարող է Հայաստանը դարձնել ավելի մրցունակ միգրացիոն և ներդրումային ծրագրերի շուկայում։
4.2 Քաղաքացիության երկարաժամկետ պլանավորում
Քանի որ «հատուկ անձնագիր» համակարգը վերացվում է, ներդրողները պետք է վերանայեն.
- քաղաքացիության ձեռքբերման ռազմավարությունը
- ֆիզիկական ներկայության պահանջները
- բիզնես կառուցվածքը Հայաստանում։
4.3 Բիզնես մոբիլության փոփոխություններ
Օտարերկրյա բիզնես սեփականատերերը պետք է ուշադրություն դարձնեն.
- աշխատակիցների կացության կարգավիճակներին
- աշխատանքի թույլտվություններին
- HR միգրացիոն համապատասխանությանը։
5. Ինչ պետք է իմանան օտարերկրյա աշխատողները
Կարևոր փոփոխություններ
- կացության քարտերի համակարգի թվայնացում
- նոր պահանջներ աշխատանքային կամ ձեռնարկատիրական գործունեության համար
- հնարավոր նոր կարգավորումներ աշխատանքի թույլտվությունների վերաբերյալ։
Գործնական քայլեր
Օտարերկրյա աշխատողները պետք է.
- ստուգեն իրենց գործող կարգավիճակը
- պլանավորեն երկարաձգման կամ փոխարինման գործընթացը
- հետևեն նոր իրավական պահանջներին 2026-ից հետո։
6. Գործնական խորհուրդներ բիզնեսի և աշխատողների համար
Բիզնեսների համար
- վերանայել HR միգրացիոն քաղաքականությունները
- գնահատել աշխատակիցների կացության կարգավիճակները
- պատրաստվել նոր թվային դիմումների համակարգին։
Օտարերկրյա քաղաքացիների համար
- ստուգել գործող հատուկ անձնագրի վավերականությունը
- հետևել անցումային կանոններին
- անհրաժեշտության դեպքում դիմել նոր կացության քարտի համար։
Եզրակացություն
2026 թ․ օգոստոսի 1-ից ուժի մեջ մտնող միգրացիոն բարեփոխումը փոխում է Հայաստանի կացության կարգավիճակների ամբողջ կառուցվածքը։ Հատուկ կացության կարգավիճակի վերացումը նպատակ ունի.
- պարզեցնել միգրացիոն համակարգը
- ներդնել թվայնացված կառավարում
- խթանել ներդրումները նոր արագացված կացության մեխանիզմների միջոցով։
Այս փոփոխությունները կարևոր են ինչպես ներդրողների, այնպես էլ օտարերկրյա աշխատողների համար, քանի որ դրանք ազդելու են Հայաստանում երկարաժամկետ բնակության և բիզնես գործունեության իրավական հիմքերի վրա։
