Ի՞նչ է արտահանձնումը
Արտահանձնումը հանդիսանում է Հայաստանի Հանրապետության կողմից իր տարածքում գտնվող անձի փոխանցումը օտարերկրյա պետությանը՝ քրեական հետապնդում իրականացնելու, դատական քննության ենթարկելու կամ քրեական դատավճռի կատարման նպատակով։ Արտահանձնումը կիրառվում է բացառապես քրեական հանցագործությունների դեպքում և իրականացվում է խստորեն՝ Հայաստանի Հանրապետության միջազգային պայմանագրերի և ազգային օրենսդրության համաձայն։
Հայաստանում արտահանձնման հարցերը հիմնականում կարգավորվում են՝
- Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրությամբ
- Հայաստանի Հանրապետության Քրեական օրենսգրքով
- Հայաստանի Հանրապետության Քրեական դատավարության օրենսգրքով
- Հայաստանի Հանրապետության «Քրեական վարույթներով իրավական օգնության մասին» օրենքով
- Հայաստանի Հանրապետության կողմից վավերացված միջազգային պայմանագրերով`
Ø Հանձնման մասին եվրոպական կոնվենցիայով /ընդունված 1957թ․ Փարիզում/
Ø Քաղաքացիական, ընտանեկան և քրեական գործերով իրավական օգնության և իրավական հարաբերությունների մասին կոնվենցիայով /ընդունված 1993թ․ Մինսկում, ԱՊՀ երկրների միջև/
LSA Law Firm-ը տրամադրում է համապարփակ իրավաբանական ներկայացուցչություն և պաշտպանություն արտահանձնման վարույթներում՝ բոլոր փուլերում՝ ապահովելով հիմնարար իրավունքների պաշտպանությունը և գործընթացների համապատասխանությունը Հայաստանի և միջազգային իրավունքի պահանջներին։
Ե՞րբ կարող է Հայաստանի Հանրապետությունը հրաժարվել արտահանձնման կատարումից
Եթե Հայաստանի Հանրապետության կողմից վավերացված միջազգային պայմանագրով այլ բան նախատեսված չէ, ապա արտահանձնման վերաբերյալ դիմումը մերժվում է, երբ առկա են օրինական հիմքեր կարծելու, որ արտահանձնումը կարող է հանգեցնել հիմնարար իրավունքների խախտման կամ վնասել Հայաստանի Հանրապետության իրավական շահերը։
Մերժման պարտադիր հիմքեր
Հայաստանի Հանրապետությունը պարտավոր է հրաժարվել արտահանձնման կատարումից, եթե՝
- Կան հիմնավոր պատճառներ ենթադրելու, որ արտահանձնման հարցումը ներկայացվել է անձին քրեական հետապնդման ենթարկելու կամ պատժելու նպատակով՝ նրա ռասայի, կրոնի, քաղաքացիության, որոշակի սոցիալական խմբին պատկանելու կամ քաղաքական հայացքների հիմքով։
- Առկա է լուրջ վտանգ, որ արտահանձնման դեպքում անձը կարող է ենթարկվել խոշտանգման, դաժան, անմարդկային կամ նվաստացուցիչ վերաբերմունքի կամ պատժի։
- Հետախուզվող անձը Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացի է, եթե կիրառելի միջազգային պայմանագրով այլ բան նախատեսված չէ։
- Հայաստանի Հանրապետության օրենսդրությամբ քրեական հետապնդումը չի կարող հարուցվել կամ դատավճիռը չի կարող կատարվել վաղեմության ժամկետների լրանալու կամ այլ օրինական հիմքերի պատճառով։
- Նույն արարքի վերաբերյալ Հայաստանի Հանրապետությունում արդեն իսկ կայացված է վերջնական դատական ակտ, կամ վարույթը կարճվել է կամ հայցումը՝ մերժվել։
- Հարցում ներկայացրած պետության օրենսդրությամբ տվյալ հանցագործության համար նախատեսված է մահապատիժ, և այդ պետությունը չի տրամադրել իրավաբանորեն բավարար երաշխիքներ, որ մահապատիժը չի նշանակվի և չի կիրառվի։
- Անձը ենթակա է դատաքննության արտակարգ դատարանի կողմից, կամ դատավճիռը կայացվել է նման դատարանի կողմից։
- Սահմանված պատիժը վեց ամսից պակաս ազատազրկում է, կամ արտահանձնումը պահանջվում է այնպիսի հանցագործության համար, որը Հայաստանի Հանրապետության կամ օտարերկրյա պետության օրենսդրությամբ պատժվում է մեկ տարուց պակաս ազատազրկմամբ։
- Արտահանձնումը պահանջվում է մեղադրյալի բացակայությամբ կայացված դատավճռի կատարման համար, իսկ հարցում ներկայացրած պետությունը չի տրամադրել արդար դատաքննության կամ գործի վերանայման բավարար երաշխիքներ։
- Արտահանձնումը կարող է վտանգել Հայաստանի Հանրապետության անվտանգությունը, հասարակական կարգը կամ այլ կենսական շահերը։
- Միջազգային պայմանագրերով նախատեսված են արտահանձնման մերժման այլ հիմքեր։
Լրացուցիչ հիմքեր՝ Հայաստանի օրենսդրությամբ
Արտահանձնումը կարող է մերժվել նաև, եթե՝
- Անձին Հայաստանի Հանրապետությունում տրամադրվել է քաղաքական ապաստան։
- Անձը ենթարկվում է հետապնդման քաղաքական, ռասայական կամ կրոնական պատճառներով։
- Ենթադրյալ հանցագործությունը կատարվել է Հայաստանի Հանրապետության տարածքում։
- Հարցում ներկայացրած պետությունը չի ապահովում փոխադարձություն քրեական գործերով իրավական օգնության ոլորտում։
Սահմանադրական երաշխիքներ արտահանձնման դեմ
Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրությունը նախատեսում է արտահանձնման հարցերում ուժեղ պաշտպանական մեխանիզմներ։
Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրության 55-րդ հոդվածով սահմանվում է, որ՝
- Ոչ ոք չի կարող արտաքսվել կամ արտահանձնվել այլ պետություն, եթե առկա է մահապատժի, խոշտանգման կամ անմարդկային և նվաստացուցիչ վերաբերմունքի կամ պատժի իրական վտանգ։
- Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացին չի կարող արտահանձնվել օտարերկրյա պետությանը, բացառությամբ այն դեպքերի, որոնք հստակ նախատեսված են Հայաստանի Հանրապետության կողմից վավերացված միջազգային պայմանագրերով։
Այս դրույթները ապահովում են պաշտպանություն ոչ միայն Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիների, այլև Հայաստանի Հանրապետության տարածքում գտնվող բոլոր անձանց համար։
Ո՞ր մարմինն է որոշում արտահանձնման հարցը Հայաստանում
Արտահանձնման վերաբերյալ իրավասու մարմինը կախված է գործի դատավարական փուլից․
- Հայաստանի Հանրապետության գլխավոր դատախազությունը՝ երբ գործը գտնվում է նախաքննության փուլում։
- Հայաստանի Հանրապետության արդարադատության նախարարությունը՝ երբ դատական վարույթն արդեն ընթացքի մեջ է կամ կայացված է վերջնական դատական ակտ։
Արտահանձնման վերաբերյալ որոշումների բողոքարկումը
Արտահանձնում թույլատրող որոշումները ենթակա են դատական վերահսկողության։
Բողոք կարող է ներկայացվել՝
- Ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարան՝ արտահանձնման վերաբերյալ որոշումը ստանալու օրվանից 10 օրվա ընթացքում։
- Վերաքննիչ դատարան՝ առաջին ատյանի դատարանի որոշումը ստանալու օրվանից 5 օրվա ընթացքում։
- Վճռաբեկ դատարան՝ վերաքննիչ դատարանի որոշումը ստանալու օրվանից 5 օրվա ընթացքում։
LSA Law Firm-ը ներկայացնում է հաճախորդներին դատական բոլոր ատյաններում, ներառյալ՝ սահմանադրական և միջազգային դատավարությունները, եթե դա կիրառելի է։
Երաշխիքներ, որոնք Հայաստանը կարող է պահանջել արտահանձնումից առաջ
Արտահանձնման թույլտվություն տրամադրելուց առաջ Հայաստանի Հանրապետության իրավասու մարմինները կարող են պահանջել հարցում ներկայացրած պետությունից իրավաբանորեն պարտադիր երաշխիքներ, այդ թվում՝ հաստատում այն մասին, որ․
- Անձը ենթարկվելու է քրեական հետապնդման կամ պատժի բացառապես այն հանցագործության համար, որի կապակցությամբ արտահանձնումը թույլատրվել է։
- Անձը չի արտահանձնվի կամ փոխանցվի երրորդ պետության առանց Հայաստանի Հանրապետության համաձայնության։
- Դատական վարույթի ավարտից կամ նշանակված պատիժը կրելուց հետո անձը կունենա ազատ տեղաշարժվելու և հարցում ներկայացրած պետության տարածքը լքելու հնարավորություն։
- Մահապատիժը չի նշանակվի և չի կիրառվի։
- Անձին կապահովվի իրավական պաշտպանության հնարավորություն, և նա չի ենթարկվի խոշտանգման, անմարդկային կամ նվաստացուցիչ վերաբերմունքի կամ պատժի, ինչպես նաև որևէ տեսակի խտրականության։
- Բացակայությամբ դատապարտման դեպքում անձին կապահովվի գործի վերաքննության կամ նոր դատաքննության իրավունք՝ արդար դատաքննության երաշխիքներով։
Միջազգային կոնվենցիաներ՝
Հանձնման մասին եվրոպական կոնվենցիայով /ընդունված 1957թ․ Փարիզում/ համաձայն՝
- Պետությունները պարտավորվում են արտահանձնել անձանց քրեական հետապնդման նպատակով կամ դատավճռի կատարման համար, եթե կոնվենցիայով նախատեսված պայմանները պահպանվում են։
- Արտահանձնումը թույլատրելի է, եթե տվյալ արարքի համար երկու պետությունների օրենսդրությամբ նախատեսված է ազատազրկում կամ ավելի խիստ պատիժ՝ առնվազն մեկ տարվա ժամկետով, իսկ դատապարտվածների դեպքում՝ եթե մնացած պատժաչափը կազմում է առնվազն 4 ամիս։
- Արտահանձնումը չի իրականացվում, եթե տվյալ հանցագործությունը համարվում է քաղաքական հանցագործություն, կամ եթե առկա են հիմնավոր տվյալներ, որ հարցումը ներկայացվել է անձին քաղաքական պատճառներով հետապնդելու նպատակով։
- Արտահանձնումը կարող է մերժվել, եթե անձը հանդիսանում է հարցում ստացած պետության քաղաքացի, կամ եթե տվյալ պետությունը նախընտրում է իրականացրել քրեական հետապնդում սեփական տարածքում։
- Եթե միաժամանակ մի քանի պետություններ ներկայացրել են արտահանձնման հարցում, հարցում ստացած պետությունն ինքն է որոշում՝ որ պետության հարցումն է ենթակա բավարարման՝ հաշվի առնելով գործի հանգամանքները (հանցագործության ծանրությունը, կատարած վայրը, հարցումների հերթականությունը և այլն)։
Քաղաքացիական, ընտանեկան և քրեական գործերով իրավական օգնության և իրավական հարաբերությունների մասին կոնվենցիայի /ընդունված 1993թ․ Մինսկում, ԱՊՀ երկրների միջև/ համաձայն՝
- Պետությունները պարտավոր են արտահանձնել անձանց քրեական հետապնդման նպատակով, եթե տվյալ հանցագործության համար նախատեսված է առնվազն մեկ տարվա ազատազրկում։
- Դատավճռի կատարման նպատակով արտահանձնումը թույլատրելի է, եթե նշանակված է առնվազն վեց ամսվա ազատազրկում։
- Արտահանձնումը կարող է հետաձգվել, եթե անձի նկատմամբ հարցում ստացած պետությունում իրականացվում է քրեական հետապնդում կամ նա կրում է նշանակված պատիժ։
- Ժամանակավոր արտահանձնումը թույլատրվում է վաղեմության ժամկետների լրանալը կանխելու նպատակով՝ անձի պարտադիր վերադարձով առավելագույնը երեք ամսվա ընթացքում։
- Եթե միաժամանակ մի քանի պետություններ են ներկայացնում արտահանձնման հարցում, ապա հարցում ստացած պետությունն է որոշում, թե որ հարցումն է ենթակա բավարարման։
Դատապարտված անձանց փոխանցման մասին եվրոպական կոնվենցիա (1983 թ.)
Դատապարտված անձանց փոխանցումը թույլատրելի է, եթե՝
- Դատապարտված անձը հարցում ներկայացրած պետության քաղաքացի է։
- Դատավճիռը վերջնական է և ենթակա է կատարման։
- Չկրած պատժի ժամկետը կազմում է առնվազն վեց ամիս կամ պատիժը անորոշ ժամկետով է։
- Դատապարտված անձը (կամ նրա օրինական ներկայացուցիչը) տվել է իր համաձայնությունը փոխանցման վերաբերյալ։
- Տվյալ արարքը համարվում է հանցագործություն երկու պետությունների օրենսդրությամբ։
- Երկու պետություններն էլ համաձայնել են փոխանցման պայմաններին։
Իրավաբանական աջակցություն արտահանձնման գործերով
Արտահանձնման վարույթները բարդ և ժամկետային են․ դրանք հաճախ ուղեկցվում են կալանքով, միջազգային համագործակցությամբ և մարդու իրավունքների լուրջ հետևանքներով։ Այդպիսի գործերում մասնագիտական իրավական պաշտպանությունը կենսական նշանակություն ունի։
LSA Law Firm-ը տրամադրում է՝
- Պաշտպանություն արտահանձնման հարցումների դեմ,
- Արտահանձնման վերաբերյալ որոշումների բողոքարկում,
- Մարդու իրավունքների պաշտպանություն և սահմանադրական հիմնավորում,
- Համագործակցություն օտարերկրյա մարմինների և միջազգային կազմակերպությունների հետ,
- Իրավական աջակցություն դատապարտված անձանց փոխանցման գործընթացում,
- ՀՀ-ում փախստականի կարգավիճակ հայցելու գործընթացում իրավաբանական աջակցություն և ներկայացուցչություն
Պե՞տք է իրավաբանական աջակցություն արտահանձնման հարցում
Մեր թիմն ունի մեծ և հաջողած փորձ միջազգային քրեական իրավունքի և արտահանձնման գործերով։ Մենք գործում ենք արագ և արդյունավետ՝ պաշտպանելով մեր հաճախորդների իրավունքներն ու օրինական շահերը գործընթացի բոլոր փուլերում։
Կապ հաստատեք LSA Law Firm-ի հետ այսօր՝ կոնֆիդենցիալ իրավաբանական խորհրդատվություն ստանալու համար։


















